امروزه بسیاری از نوازندگان برای اجراهای کوچک خود، سیستم صوتی شخصی فراهم میکنند؛ اما کدام سیستم صوتی بهترین گزینه برای شما است؟
امروزه بخش قابلتوجهی از اجراهای موسیقی در فضاهای کوچک و نیمهحرفهای برگزار میشوند و بسیاری از این مکانها به سیستم صوتی مرکزی مجهز نیستند. در چنین شرایطی، تأمین و مدیریت سیستم صوتی بر عهده نوازندگان و گروههای اجرایی قرار میگیرد و انتخاب یک سیستم مناسب، مستلزم درک صحیح از ساختار، عملکرد و قابلیتهای سیستمهای صوتی است. ازاینرو، آشنایی با اصول و انواع سیستمهای صوتی نقش مهمی در انتخاب سیستمی دارد که با بودجه، نیازهای صوتی و محدودیتهای حملونقل همخوانی داشته باشد.
روزهایی که نوازندگان مجبور بودند بلندگوهای سنگین و اغلب غیرضروری را با خودروهای فرسوده جابهجا کنند، گذشته است. پیشرفتهای اخیر در تکنولوژی درایورها و آمپلیفایرهای کلاس D امکان تولید سیستمهای صوتی جمعوجور و سبکتر را فراهم کرده است، بدون آنکه قدرت صوتی کاهش یابد. همچنین، با توجه به ضرورت نصب و جمعآوری سریع تجهیزات، نوازندگان بیشتر به سمت بلندگوهای اکتیو روی آوردهاند؛ این نوع اسپیکرها به آمپلیفایر و کراساور خارجی نیاز ندارند و از کابلکشیهای اضافی صرفنظر میکنند.
اما پیش از تصمیمگیری درباره انتخاب سیستم صوتی، باید از خود بپرسید که قصد دارید چه نوع صداهایی را از طریق PA پخش کنید، میزان بلندی صدا چقدر باید باشد، چه مقدار فرکانس بم نیاز دارید و البته اندازه و وزن تجهیزات، آیا با وسایل حملونقل شما و توانایی حمل آنها سازگار است. در یک بلندگوی اکتیو، نکته مهم صرفاً قدرت آمپلیفایر نیست؛ بلکه بیشترین سطح فشار صوتی (SPL) شفاف و بدون دیستورشن است که می بایست در نظر بگیرید.
شروع با سیستم صوتی جمعوجور
اگر در گروهی با درامز اجرا میکنید، یک جفت بلندگو با اندازه متوسط (معمولاً ۱۰ یا ۱۲ اینچ) که توان تولید ۱۲۵ دسیبل یا بیشتر در فاصله یک متری را داشته باشند، برای پخش وکال و سازهای غیر بم معمولاً کافی است. اما اگر قصد دارید حجم قابل توجهی از صداهای بم و درامز را از طریق سیستم صوتی پخش کنید — که در اغلب اجراهای کوچک ضروری نیست — احتمالاً نیاز به استفاده از یک سابووفر خواهید داشت. مزیت روش «بلندگوی متوسط به همراه سابووفر» این است که در اغلب موارد، یک سابووفر واحد کفایت میکند. این سابووفرها میتوانند بسیار جمعوجور باشند (یک درایور ۱۲ اینچی یا دو درایور ۸ اینچی)، و اگر برای اجراهای بزرگتر به محدوده بم گستردهتری نیاز داشتید، میتوانید یک سابووفر دوم اضافه کنید یا از مدل بزرگتری استفاده نمایید.
استفاده از یک سابووفر اکتیو بخشی از بار کاری بلندگوهای اصلی را کاهش میدهد، زیرا اغلب این سابووفرها دارای کراساور داخلی هستند که یک نسخه فیلتر شده با فرکانس بالا از ورودی را به بلندگوهای اصلی میفرستد. این کار باعث میشود صدا بهطور محسوسی تمیزتر و واضحتر از زمانی باشد که تنها از بلندگوهای اصلی استفاده میکنید. اگر تصمیم دارید از ترکیب «بلندگوهای اصلی به همراه سابووفر» استفاده کنید، مگر اینکه سابووفر بخشی از یک سیستم کامل باشد، مطمئن شوید که حداکثر سطح فشار صوتی (SPL) سابووفر تقریباً برابر یا کمی بالاتر از بلندگوهای اصلی مورد نظر شما باشد.
یک نکته مهم این است که اگر از چند سابووفر استفاده میکنید، آنها را کنار هم قرار دهید و نه در دو طرف مختلف صحنه؛ نزدیکی سابها به یکدیگر باعث بهبود coupling و افزایش کارایی آنها در فرکانسهای پایین میشود. همچنین از قرار دادن سابها روی صحنههای بلند خودداری کنید، زیرا بازتابهای زمین میتواند باعث مشکلات فاز و ایجاد صدای بم ناپایدار شود. در صورت امکان، سابها را روی سطح زمین قرار دهید. اینکه همه سابها در یک طرف صحنه باشند اهمیتی ندارد، زیرا فرکانسهای پایین عمدتاً جهتدار نیستند.
اگر به توان بیشتری در فرکانسهای پایین نیاز دارید، یکی از جایگزینهای ترکیب «بلندگوهای تاپ به همراه سابووفر» استفاده از یک جفت بلندگوی فولرنج ۱۵ اینچی است. برای اجراهای بزرگتر میتوانید یک یا چند سابووفر نیز اضافه کنید، اما در فضاهای کوچک که تنها مقدار محدودی درامز و بم نیاز به پخش دارد، این بلندگوها به تنهایی کافی و کارآمد خواهند بود.
برای فضاهای بزرگتر با ظرفیت حدود ۲۰۰ تا ۴۰۰ نفر، سیستمهایی که قادر به تولید سطح فشار صوتی (SPL) ۱۳۰ دسیبل یا بیشتر باشند، مطلوب هستند. چنین سیستمهایی معمولاً شامل دو یا چند سابووفر هستند که جزو اجزای اصلی سیستمهای صوتی بزرگ محسوب میشوند. امیدواریم که اکثر سالنهای بزرگ سیستم صوتی اختصاصی خود را داشته باشند، اما اگر خودتان نیاز به چنین سیستمی داشته باشید، یا باید به همان سناریوی حمل با وانت بازگردید، یا وظایف حمل و نقل سیستم را بین چند خودروی بزرگ تقسیم کنید. با این حال، این موضوع از محدوده سیستمهای صوتی کوچک خارج میشود، بنابراین همین نکته کافی است.
سیستم صوتی برای اجرای تکنفره
برای هنرمندان تکنفره و دو نفره بدون درامز (یا با استفاده از کاخون)، سیستمی با توان حداقل ۱۱۵ دسیبل در فاصله یک متری معمولاً کافی است و استفاده از سابووفر تنها در صورتی ضروری خواهد بود که نیاز به فرکانس بم عمیق مانند گیتار بیس یا سینت بیس داشته باشید. حتی سیستمهای جمعوجور “PA in a suitcase” برای اجراهای گیتار و وکال به خوبی جواب میدهند. سیستم Passport از Fender مسیر این نوع تجهیزات را آغاز کرد و Yamaha نیز سری Stagepas خود را تا حدود ۶۰۰ وات ارائه میکند. این سیستمها معمولاً شامل یک میکسر پایه هستند که نصب سریعتر و کاهش میزان تجهیزات قابل حمل را امکانپذیر میکند.
در اجراهایی که بر پایه گیتار آکوستیک هستند، نوازنده گیتار را به یک آمپلیفایر کمبو آکوستیک متصل میکند که اغلب دارای ورودی میکروفن نیز است. در این حالت، افزودن یک بلندگوی اکتیو کوچک بهعنوان اکستنشن از طریق خروجی لینک کمبو معمولاً برای ایجاد پوشش صوتی گسترده کافی خواهد بود. از آنجا که کمبو معمولاً پشت نوازنده قرار میگیرد، این روش میتواند جایگزین مناسبی برای فیدبک صحنه باشد، به شرط آنکه نوازنده سطح صدا را به اندازه کافی پایین نگه دارد تا فیدبک ایجاد نشود؛ بنابراین این راهکار برای فضاهای محدود ایدهآل است. اگر نیاز به بیش از یک میکروفن وجود داشته باشد، نوازنده میتواند از یک میکسر کوچک استفاده کند و خروجی آن را به کمبو متصل نماید. همچنین در فضاهای بزرگتر، نوازنده میتواند از دو بلندگوی اکتیو بهره ببرد که یا دوباره از کمبو تغذیه میشوند یا در صورت نیاز به ورودیهای بیشتر، مستقیما از میکسر تغذیه می شوند.
در گروههای سه نفره که پرکاشن آنها با کاخون تأمین میشود و از درام کیت استفاده نمیشود، معمولاً از یک جفت بلندگوی اکتیو Schertler با توان ۱۵۰ وات و درایورهای هشت اینچی استفاده میشود. یکی از بلندگوها دارای میکسر داخلی است، اما اغلب هر دو از یک میکسر جداگانه تغذیه میشوند تا ورودیهای بیشتری در دسترس باشد و امکان اجرای PA بهصورت واقعی استریو فراهم شود. این تنظیمات سطح صدای شفاف و کافی تولید میکنند، حتی زمانی که صدای کاخون به سیستم وارد میشود، و وجود میکسر داخلی تضمین میکند که در صورت خرابی میکسر اصلی یا یکی از بلندگوها، سیستم همچنان قابل استفاده باشد. در فضاهای بسیار کوچک، گاهی تنها از یکی از آمپلیفایرهای Schertler به همراه یک کمبو گیتار آکوستیک استفاده میشود و اجرای استریو صرفنظر میشود. توصیه میشود تجهیزات کافی در دسترس باشد تا در صورت خرابی هر بخش، حداقل امکان تأمین PA برای وکال فراهم گردد.
سیستمهای ماهوارهای صوتی
گاهی استفاده از یک سیستم کوچک که شامل یک سابووفر جمعوجور باشد، مزایایی ارائه میدهد، زیرا امکان طراحی بلندگوهای اصلی به شکل فشردهتر فراهم میشود.
گزینههای متعددی از سیستمهای اختصاصی سابووفر به همراه اسپیکرهای ماهوارهای وجود دارد، مانند سری LD Systems Dave، که در آنها بلندگوهای اصلی بسیار جمعوجور هستند و سابووفر تنها محدوده میانی پایین و فرکانس بم معمولی را پوشش میدهد، نه فرکانس بم واقعی. این سیستمهای ۲.۱ اختصاصی معمولاً قابل استفاده بدون سابووفر نیستند، اما بسیار جمعوجور بوده و اسپیکرهای کوچکتر کمتر جلوی دید مخاطب را از گروه میگیرند. نسخههای بزرگتر این سیستمهای سابووفر به همراه اسپیکر ماهوارهای برای گروههایی که درامز دارند و در فضاهای متوسط اجرا میکنند، عملکرد خوبی دارند، در حالی که نسخههای کوچکتر برای اجراهای مبتنی بر گیتار و وکال ایدهآل هستند.
پیادهسازی آرایه بلندگو
اخیراً شاهد ظهور تعداد زیادی بلندگو جمعوجور خطی (line-array) در بازار بودهایم. این سیستمها معمولاً شامل یک ستون بلند و باریک هستند که چندین اسپیکر کوچک در آن جای گرفتهاند و معمولاً با یک یا دو سابووفر جمعوجور همراه میشوند. از نمونههای محبوب میتوان به سیستمهای HK Elements و Turbosound iP1000 و iP2000 اشاره کرد.
سیستمهای خطی (line-array) این مزیت را دارند که پوشش صوتی افقی گستردهای ارائه دهند و در عین حال صدای کمتری به کف و سقف منتقل شود، زیرا موج صوتی آنها نزدیک به شکل استوانهای است و نه شکل کروی که توسط یک بلندگوی منفرد تولید میشود. پراکندگی وسیع این سیستمها باعث میشود افرادی که نزدیک به جلوی صحنه هستند با صدای بسیار بلند مواجه نشوند، در حالی که صدای کافی به انتهای سالن میرسد. درایورهای کوچک متعدد آنها باعث میشود محدوده میانی — که برای وکال اهمیت زیادی دارد — به خوبی پوشش داده شود و پروفایل باریک آنها دید واضح مخاطبان را حفظ میکند. برای اجراهای کوچک، تنها یک سیستم خطی میتواند نتیجه بسیار خوبی بدهد، در حالی که گروههایی که درامز دارند ممکن است از دو سیستم استفاده کنند.
این سیستمهای کوچک خطی (mini line-array) به دلیل کیفیت صدای بالا و حمل آسان، نسبت به بسیاری از اسپیکرهای جمعوجور معمولی، صدای نزدیکتری به حالت «hi-fi» ارائه میدهند، اما برخی محدودیتها نیز دارند. نخست، نمیتوان از آنها بدون سابووفر استفاده کرد و دوم، در اکثر مدلها تمام بخشهای الکترونیکی فعال در سابووفر قرار دارد؛ بنابراین اگر سابووفر در یک سیستم تکساب خراب شود، کل سیستم از کار میافتد. در این شرایط، استفاده از مانیتورها که بتوانند بهعنوان PA اضطراری وکال عمل کنند، میتواند مفید باشد، اما همواره داشتن یک برنامه پشتیبان ضروری است.
سیستم میکس خودکار
در اجراهایی که خود نوازنده میکسر را کنترل میکند، معمولاً کافی است میکس جلوی صحنه را به مانیتور صحنه بازگردانید. این کار به نوازنده اجازه میدهد صدای خودش را بشنود و همزمان همان تعادل صدایی که مخاطبان میشنوند را تجربه کند. همچنین بررسی صدا از دید مخاطب اهمیت دارد، مخصوصاً وقتی ابزارهایی مانند گیتار الکتریک از طریق سیستم PA پخش نمیشوند و باید سطح صدای آنها از دیدگاه شنونده تنظیم شود.
برای سادهتر کردن کار، معمولاً از یک میکسر آنالوگ کوچک استفاده میشود، اما برخی از میکسرهای کوچک قابل کنترل با تبلت از طریق Wi-Fi نیز جذاب هستند، زیرا تمام پردازشهای مورد نیاز، از جمله افکتها، داینامیک و اکولایزر جامع را شامل میشوند و میتوان تنظیمات را از تبلتی که روی پایه میکروفن نصب شده انجام داد. همچنین میتوان تبلت را به فضای مخاطبان برد و در طول تست صدا، تنظیمات لازم را از آنجا اعمال کرد.
وقتی یک مهندس صدا جداگانه در اختیار دارید، میکسرهای قابل کنترل با تبلت جذابتر میشوند، زیرا زمان زیادی در نصب صرفهجویی میکنند و نیاز به عبور کابلهای چند هستهای در اطراف سالن را حذف میکنند که مسائل ایمنی و سلامت را نیز کاهش میدهد. استفاده از میکسر بیسیم در هنگام مدیریت صدای دیگر اجراها، کار را بسیار سادهتر میکند.
سیستم مانیتور حرفهای
امروزه گزینههای متعددی برای مانیتورینگ صحنه وجود دارد، از جمله مانیتورهای floor wedge، مانیتورهای کوچک روی پایه (stand-mounted mini monitors)، مانیتورهای in-ear و side-fillها. برای اجراهای کوچک و متوسط، مانیتورهای کوچک روی پایه مناسب هستند، زیرا توان تولید صدای کافی دارند و فضای کمی اشغال میکنند. این مانیتورها میتوانند حجم صدای بالایی ارائه دهند، زیرا پاسخ فرکانس بم آنها محدود شده است، اما این محدودیت با بخش بم سیستم PA اصلی جبران میشود و محسوس نیست.
افکتهای اجرایی
برای زمانی که تنها به کمی ریورب نیاز دارید، سادهترین گزینه برای اجرای خودمیکس، استفاده از میکسری است که افکت داخلی داشته باشد و همراه با یک effects bypass footswitch عرضه شود. در صورتی که از میکسر کنترلشده با تبلت استفاده کنید، میتوان افکتها را هنگام مکالمه بین قطعات غیرفعال کرد و حتی پیشتنظیمهای مختلف افکتها را فراخوانی نمود.
در صورتی که به راهکاری پیشرفتهتر نیاز باشد، اما همچنان سادگی کار حفظ شود، شرکتهایی مانند TC Electronic، Digitech و Roland گزینههای متنوعی در حوزه پردازش وکال ارائه میدهند. برخی از این پردازشگرها در قالب پدالهای ساده (stompbox) عرضه میشوند.